Het probleem van het Probleem

door Nico Appelman
Ieder mens, elk leven kent problemen: grote problemen of kleine problemen. Deze grote dan wel kleine problemen kunnen bestaan uit verschillende soorten problemen: lichamelijke problemen, geestelijke, emotionele, maatschappelijke of sociale problemen, financiële problemen, relationele problemen, persoonlijkheidsproblemen, gedragsproblemen enzovoorts. Problemen zorgen doorgaans voor lichamelijke, geestelijke en emotionele pijn en niet zelden ook voor overeenkomstig lijden. Het bijzondere aan problemen is dat ze er over het algemeen niet mogen zijn: anders zouden het geen problemen zijn. Problemen vormen problemen en daar moet over gepraat worden. Daar moet je mee aan de slag gaan. Daar moet aan gewerkt worden. Maar bijvoorkeur dienen problemen opgelost te worden. Maar wat is het probleem?

Een probleem

Een probleem is een verschil tussen de huidige situatie en de gewenste situatie. De gewenste situatie zou kunnen zijn dat je een mooie, nieuwe auto wilt of dat je lekker op vakantie wilt, maar je hebt het geld er niet voor. Of je wil graag een leuke relatie met die aantrekkelijke vrouw of man die je kent, maar die blijkt al een relatie te hebben. De basis van het probleem is altijd tweeledig: óf er is iets wat je niet wil, óf je wilt iets wat er niet is. Bijvoorbeeld: je bent ziek en je hebt de griep, maar die rotgriep die d'r nu is, wil jij natuurlijk helemaal niet. Dan wil je eigenlijk je gezondheid nu weer terug, wat er momenteel even niet is. Of je bent werkeloos en je wilt heel graag een nieuwe baan, maar die liggen niet voor het oprapen, waardoor je nog steeds zonder werk zit. Dit leidt tot twee gedragsvormen. Je wilt ergens van af bijvoorbeeld van die rotgriep, of je gaat op zoek naar datgene wat er ontbreekt: op zoek naar een leuke partner of baan. Je gaat op zoek naar een oplossing van je probleem.

Weg d'r mee!

Mensen houden niet van problemen. Ja, wel van andermans problemen. Daar zijn ze dol op. Dat zorgt ervoor dat mensen voor anderen kunnen gaan zorgen, zodat ze niet met hun eigen problemen geconfronteerd hoeven te worden en dáármee aan de slag moeten. Zolang het maar niet hun problemen zijn, hebben ze niks tegen problemen. Maar van hun eigen problemen daar willen ze graag van af. Hoe sneller hoe beter. Het doel hierbij is steeds om je beter te willen/gaan voelen oftewel om gelukkig(er) te worden. Wat belangrijk is om in te zien, is welk mechanisme hierin werkzaam is. Immers wat er aan het omgaan met problemen ten grondslag ligt, is niet-acceptatie. Ergens wordt er iets niet geaccepteerd en daar begint alle ellende al, want niet-acceptatie leidt tot verzet. En verzet maakt het allemaal alleen maar weer erger. Dan heb je d'r eigenlijk nog weer een probleem bij: het oorspronkelijke probleem én het probleem van het verzet tégen het probleem. Met andere woorden: heb je een probleem? Maak er dan geen probleem van. Zo worden ook de meeste problemen het makkelijkst opgelost.

Ego

Het probleem zit 'm eigenlijk niet zo zeer in het probleem, maar eerder in de probleemeigenaar. De probleemeigenaar is het Ego die zich identificeert met zijn probleem. Het eigent zichzelf het probleem toe: "Het is MIJN probleem. En daar moet IK van af." Het Ego wil inderdaad altijd zo snel mogelijk van problemen af: "Ik moet dat zelf oplossen." Problemen zijn pijnlijk en het Ego wil van die pijn af: "Hoe kan ik zo snel mogelijk dit probleem oplossen?" Het Ego beweegt zich altijd van pijn naar plezier: "Als ik van dat probleem af ben, of ik heb wat ik graag wil, dán voel ik me (weer) gelukkig(er)." Het Ego wil dan zo snel mogelijk een oplossing voor zijn probleem en gaat hiernaar zoeken en zoeken. Want er is NU immers iets wat hij nu NIET wil en het Ego wil juist NU iets wat er op dát moment niet is. En hier ligt meteen de kern van het probleem: het Ego gaat op deze manier steeds aan het Hier en Nu voorbij. Sterker nog: het Ego wil d'r uit. Hij wil niet in het Hier en Nu zijn. Het Hier en Nu ziet hij juist ook als een probleem, want dáár ligt zijn probleem. Het Ego neemt zijn toevlucht in het verleden; naar die goeie ouwe tijd. Die tijd waarin alles veel leuker, mooier, luxer, comfortabeler en aangenamer was en waarin het huidige probleem (nog) niet speelde. De andere uiterste is ook mogelijk. Dan vlucht het Ego in de toekomst, waarin het allemaal beter, leuker, aantrekkelijk, rijker en prettiger moet worden en waar het probleem dán inmiddels opgelost en achter de rug is.

Lijden

Het Ego heeft vaak grootse moeite met hetgeen er zich in het Hier en Nu aandient. Dit heeft alles te maken met het niet-accepteren van datgene wat als probleem wordt gezien. Dat is één van de grootste problemen van het Ego: dat het zo vaak oordeelt en de dingen niet ziet voor wat ze ZIJN: inclusief de problemen. Het wordt allemaal niet gezien voor wat het IS. Hetgeen er zich aandient aan het Ego en wat er in diens bewustzijn verschijnt, wordt niet gezien voor wat het is en daarmee niet geaccepteerd. Hiermee komt verzet om de hoek kijken en dat maakt het allemaal veel erger en dramatischer. Verzet is niet-acceptatie in actie. Immers: pijn (probleem) + verzet tegen die pijn = lijden en dan met name geestelijk en emotioneel lijden. Geestelijk lijden zorgt ervoor dat het Ego in zijn hoofd schiet en maar blijft denken, denken, denken en analyseren en piekeren over het probleem. En vooral dat denken niet loslaten, maar juist zich hechten aan dát denken en hechten aan het uitzicht op een snelle oplossing. Het emotionele lijden hangt hier direct mee samen. Het Ego wordt boos omdat het niet van zijn probleem af komt of omdat het niet snel genoeg met een tevreden oplossing komt. Het Ego wordt ook verdrietig en teleurgesteld dat hij d'r niet uitkomt en dat uitgerekend hij nou met dat probleem opgezadeld zit en dat het zo lang duurt voordat die oplossing nou toch eens komt. Hij wordt somber omdat het allemaal hem overkomt. Verzet maakt geen einde aan de pijn of aan het probleem. Verzet houdt pijn c.q. problemen en daarmee lijden in stand. En lijden is blijkbaar nodig. Lijden is nodig, totdat je inziet dat het niet (meer) nodig is.

Uit de greep van het lijden

De eerste stap uit het lijden is het bewust worden van je verzet. Immers: je kan niet iets veranderen waar je nog niet van bewust bent. Verandering begint met het herkennen van je verzet. Kijk nog eens goed. Ga eens oordeelsvrij observeren! Wat zie je? Waaruit bestaat jouw verzet? Je gevoel vertelt je vaak haarfijn dat er sprake is van verzet. Ga maar na: hoe voel ik me nu? Het verzet vertaalt zich altijd in een onaangename emotie: bang, onzeker, boos, geïrriteerd, verdrietig, teleurgesteld, kwaad, somber etc. Het verzet vindt niet zelden plaats op mentaal niveau. Dit heeft alles te maken met het feit dat het Ego graag in zijn hoofd schiet. Het Ego gaat dan denken, denken, denken, piekeren, analyseren en vooral het probleem niet loslaten, maar zich juist er goed in vastbijten. Observeer je gedachten: zijn het functionele gedachten? Zijn het gedachten die jou helpen? Het verzet speelt zich ook af op gedragsniveau. Het Ego gaat dan vaak zeuren, schelden, vloeken, tieren, schoppen, slaan, oordelen, vreten, zichzelf van alles verwijten, nóg hogere eisen stellen, alcohol zuipen, drugs gebruiken, zichzelf beschadigen en ga zo maar door. Met andere woorden: wat ben jij aan het doen, waarmee jij je probleem/problemen alleen maar erger maakt?

Wanneer je je eigen verzet herkent, kun je er mee stoppen. Op het moment dat je het verzet stopt, komt er meteen een einde aan het lijden. Dat neemt niet weg, dat er nog wel pijn (het oorspronkelijke probleem) overblijft. Wat dan rest, is acceptatie van die pijn. Vraag jezelf af: wat vind ik nu toch zo moeilijk om te accepteren? Acceptatie van die pijn betekent niet dat er sprake moet zijn van goedkeuring van die pijn of van dat probleem. Nee, daar heeft acceptatie helemaal niets mee te maken! Maar je hebt wel acceptatie in de zin van aanvaarding en berusting nodig om het te verwerken en vervolgens los te kunnen laten. Acceptatie is onvoorwaardelijk, oordeelsvrij en liefdevol aanvaarden van hetgeen er zich aan jou aandient. Het heeft te maken met overgave aan het Huidige Moment en met "Ja" zeggen tegen het Nu. Dit brengt letterlijk en figuurlijk Verlichting. Dat alles zorgt er misschien niet meteen voor dat je van het probleem af bent, maar wel dat het probleem van jou af is. Bovendien kan er dan pas weer een verandering op gang komen. Immers: zoals een Boeddhistische spreuk zegt: "Zonder acceptatie geen verandering."

Referenties:
- www.crystaldimensions.nl

- De ontdekking van het Nu -- Erik van Zuydam: Bevrijding uit de greep van het denken. Het antwoord op al je vragen is dit moment zoals het is. (Uitgeverij Ankh-Hermes Deventer 2010)

Het boek gaat over de mogelijkheid om te stoppen met al het streven en zoeken naar toekomstig geluk, om controlezucht en zorgen over de toekomst te laten varen en je te laten dragen door het moment. In plaats van een worsteling tegen de stroom in wordt het leven een geheel verzorgde reis.