Op weg naar Eenheid

De dualiteiten ontstijgen (deel 1)
door Nico Appelman
De mens is goed of slecht, betrouwbaar of onbetrouwbaar, intelligent of zo dom als een varken, homo of hetero, veelzijdig of slaapverwekkend saai, zelfstandig of juist afhankelijk. Veel mensen denken nog in deze hokjes.

Dualiteit

Wat in de inleiding beschreven is, wordt omschreven als het denken in dualiteiten of wel polariteiten. Dualiteiten en polariteiten zijn omschrijvingen voor uitersten of tegenpolen. Hoewel het aantal mensen groeit wat NIET meer volgens deze dualiteiten denkt, is het aantal mensen wat in dualiteiten denkt nog steeds aan de hoge kant.

Dit heeft mijns inziens te maken met het feit dat deze mensen nog erg verbonden zijn met hun EGO. En het EGO is niet oordeelsvrij! Integendeel: het EGO heeft altijd wel wat te oordelen of te zaniken of iets te veroordelen over de ander, over de situatie die we meemaken en niet in de laatste plaats over onszelf. Dat niet alleen, maar deze mensen leven ook veelal nog ongetransformeerd in de derde dimensie. Door deze verbinding (de Boeddhisten zeggen: hechting) met het EGO en het 3D-denken (gekenmerkt door niet-oordeelsvrij denken en het denken in dualiteiten), creëren deze mensen een gevoel van afgescheiden zijn, waardoor afgescheidenheid ontstaat. En dit levert tegenwoordig vele problemen op.

Juist die gevoelens van afgescheidenheid brengen sommige mensen ertoe om anderen onrecht aan te doen of lichamelijke of dodelijke schade te berokkenen. Immers de ander staat los van zich zelf, denkt men. Zij leven nog in onwetendheid en zijn nog niet tot het inzicht of het verhoogde bewustzijn gekomen dat we niet afgescheiden zijn, maar juist met elkaar verbonden zijn. In werkelijkheid is er sprake is van Eenheid! We zijn namelijk EEN. Dit wordt mooi beschreven binnen de Advaita Vedanta.

Advaita Vedanta

De Advaita Vedanta is de hoogste filosofische stroming binnen het Hindoeïsme. Het voorvoegsel "a" heeft hier de betekenis van "niet" en "dvai" staat voor: "twee". "Vedanta" laat zich vertalen met "waarheid" of "werkelijkheid". Dus Advaita Vedanta betekent letterlijk: de waarheid of de werkelijkheid is niet twee. Niet duaal dus! Wat de Advaita Vedanta beschrijft, is dat de werkelijkheid niet opgedeeld; niet opgesplitst is. Met andere woorden: de werkelijkheid is EEN! De Advaita Vedanta onderscheidt zichzelf hiermee als een non-dualistische stroming.

Dit heeft consequenties voor wat er in de inleiding geschreven is: goed en slecht, betrouwbaar en onbetrouwbaar etc bestaan in de Advaita eigenlijk niet. Een mens is noch goed, noch slecht. De mens IS. De mens is één. Wij zijn één; we zijn met elkaar verbonden. Er is een eenheid met alles. Immers: alles en iedereen is afkomstig van één en dezelfde Bron! Of je nu Moslim bent, of allochtoon, zigeuner, zwerver, homo, psychiatrisch patiënt, neger, Amerikaan, of een gewone burgerman.

Alles van dezelfde Bron

Dit betekent dat niet alleen ik (het wezenlijke in mij) afkomstig ben van die ene Bron, maar ook het wezenlijke in jou en in al onze medemensen. Dus het denken in dualiteiten en het uitspreken van die uitersten in de vorm van oordelen en veroordelingen over de ander, betekent eigenlijk dat je jezelf beoordeelt of veroordeelt. Dus door over een ander te oordelen, oordeel je over jezelf, over een medemens die eveneens afkomstig is uit dezelfde Bron als jij. De ander benadelen, betekent dat wij ons zelf benadelen. Wij zijn één: ik ben jij en jij bent ik in de meest wezenlijke zin van de betekenis. Het wezenlijke in mij, noem het mijn Zelf of mijn Hogere Zelf of mijn ware Kern, mijn Ziel, is hetzelfde als het wezenlijke in de ander. Wij zijn niet afgescheiden van elkaar. We zijn één.

Alles is één

Het is de behoefte van het EGO van de mens om een ander te beoordelen, te veroordelen en te voorzien van etiketjes. Immers: dat geeft duidelijkheid, houvast, veiligheid en zekerheid en dan weet je waar je aan toe bent. Bovendien geeft het mensen controle over zichzelf en de ander. Maar door te oordelen en te denken in dualiteiten, creëer je afgescheidenheid, terwijl juist alles één is. Het één houdt het andere al automatisch in.

Neem nu het voorbeeld van de dag en de nacht. De dag sluit automatisch de nacht in zich en de nacht sluit automatisch de dag al in zich. Er is sprake van een cyclisch proces: het één gaat in het andere over. De dag verandert in de nacht en de nacht verandert vervolgens weer in de dag. De dag IS zoals het is, maar de mens wil/moet er altijd weer iets meer of iets minder van maken door erover te oordelen of iets te veroordelen. De dag en de nacht zijn één en worden op GEEN ENKEL moment van elkaar gescheiden! Immers: wie kan mij als we buiten staan EXACT AANWIJZEN wanneer de dag eindigt en de nacht begint? Met andere woorden: de werkelijkheid is niet gescheiden, maar één. Non-dualistisch dus. Dit geldt voor eigenlijk alles wat we kennen en kunnen bevatten met ons verstand.

Ander voorbeeld: depressief gestemd zijn, houdt ook al manisch zijn in. Ook al voel je die goeie stemming op dat moment niet; het is er wel en is er altijd al geweest! Ook hierin is het cyclische aspect te ontdekken: een depressie kan geleidelijk over gaan in een goeie stemming, waarna deze eventueel al dan niet door allerlei factoren door kan slaan naar een manie. Die manie kan op haar beurt zich ook weer geleidelijk ontwikkelen naar een normale goede stemming om mogelijk vervolgens weer te eindigen waar je was/zat: bij je depressie. Ook hier geldt dat depressie en manie één zijn en op geen enkel moment te scheiden zijn. Want: wanneer houdt een depressie op en begint een manische verschijningsvorm??Dat moment is nooit aan te wijzen.

De dualiteit ontstijgen

De conclusie blijft mijns inziens: alles is één, alles is in Eenheid met elkaar verbonden en ook wij mensen zijn in eenheid met elkaar verbonden. Willen we de dualiteit en de afgescheidenheid ontstijgen, dan zullen we ons het eenheidsdenken eigen moeten maken en moeten cultiveren. Eenheidsdenken kan beginnen met het inzicht dat we allen één zijn en uit één Bron afkomstig zijn.

Het kan een vervolg krijgen door niet meer zo te oordelen over jezelf, de ander of over de situatie die jijzelf of onze wereld meemaakt. Een niet-oordelende houding stimuleert ook een liefdevolle levenswijze waarin je jezelf en de ander liefdevol tegemoet treedt. Die oordeelsvrije houding wordt, gezien vanuit het Boeddhisme, gerealiseerd door ONT-hechting van ons EGO en door ons in contact te stellen met onze ware Kern, ons Hoger Zelf dat in verbinding staat met de Liefdevolle en Goddelijke Bron van Al Wat Is.

Dit vraagt onder andere dat we ons hartchakra openen en de hogere chakra's ontwikkelen, opdat we de zuiverheid en de liefde kunnen uitdragen via een helder, zuiver en oordeelsvrij functionerend keelchakra. Dan zal innerlijke balans en samenleven in harmonie meer binnen onze levenservaring komen.

Tot slot: leven en dood

Als het ene het andere insluit en het ene overgaat in het andere, dan kan het niet anders zijn dat het andere ook het ene in zich moet sluiten. Dit liet ik ook al zien aan de hand van de voorbeelden. Dit betekent dat ook het andere in het ene weer kan overgaan zonder van elkaar gescheiden te worden. Als dit de waarheid is en dit ook geldt voor iets simpels als de dag en de nacht en de depressie en de manie, dan zal dit ook moeten gelden voor complexere zaken die ons verstand soms te boven gaan.

Immers: als het leven automatisch de dood in zich sluit en het leven overgaat in de dood, dan kunnen we er "zeker" van zijn dat de dood automatisch ook het leven in zich moet sluiten. Dit geeft reden om aan te nemen dat het leven niet eindigt met de dood, maar dat de dood juist weer overgaat in een nieuw leven; een ander leven. Een nieuw begin en geen einde.(Het ontstijgen van de dualiteit ten top!) En dat kan een hele geruststellende gedachte zijn, of juist een bevestiging van een vermoeden wat we al hadden.


Equilibrium

De dualiteiten ontstijgen (deel 2 - slot)
door Nico Appelman
De hele natuur om ons heen is ingesteld op evenwicht. Hoewel nu duidelijk te zien is, dat de natuur uit balans is, streeft de natuur er altijd naar om een evenwicht te vinden. En waarom zou datgene wat voor de natuur geldt, ook niet voor ons gelden? Natuurlijk: het zit eveneens in de menselijke natuur, in ons "geprogrammeerd", om steeds maar weer in balans te komen en het liefst om in balans te blijven.

Wat dit betreft ligt hier nog wel wat werk voor ons. Niet alleen om het evenwicht in onze natuur, ons milieu te herstellen, maar ook om het evenwicht in onze samenleving te herstellen. Laten we in dit kader ook niet vergeten om eveneens ons eigen innerlijke balans te hervinden.

Equilibrium

Equilibrium komt uit het Latijn en betekent: evenwicht. Volgens de Dikke van Dale wordt onder evenwicht verstaan:

1 toestand waarin het gewicht aan beide zijden van een balans gelijk is

2 toestand dat verschillende op eenzelfde lichaam werkende krachten elkaar opheffen => balans, equilibrium

3 toestand van rust => stabiliteit

4 [scheik.] toestand waarbij geen verdere omzetting meer plaatsheeft

Het bijvoegelijk naamwoord "evenwichtig" vertelt het volgende:

1 in evenwicht, harmonie verkerend => harmonieus, harmonisch, stabiel; => onevenwichtig

2 zodat het gewicht goed verdeeld is => gelijkmatig

Wanneer we deze beschrijvingen lezen, heeft het dus voordelen om in evenwicht te komen, te zijn en te blijven namelijk: stabiliteit, rust, in harmonie verkeren en verschillende op eenzelfde lichaam werkende krachten die elkaar opheffen. Vooral dit laatste is interessant, want indirect kan hier mijns inziens, in de ruimste zin van de betekenis, de dualiteiten gelezen worden.

Dualiteiten

Dualiteiten of polariteiten, (of in mijn werk als groepstherapeut wordt er ook regelmatig gesproken over dialectiek), zijn uitersten of tegenpolen. Wanneer we denken vanuit dualiteiten, is er dus sprake van het denken vanuit twee polen, vanuit 2 tegenpolen. Dit brengt vaak veel of-of denken met zich mee.

Of je bent betrouwbaar of je bent onbetrouwbaar, of je bent gezond of je bent ziek, of je bent homo of je bent hetero, of je bent zelfstandig of je bent afhankelijk. Zoals ik in een eerder artikel geschreven heb (zie "Op weg naar Eenheid"), leidt dit denken in dualiteiten tot afgescheidenheid met allerlei problemen van dien. En deze problemen zijn merkbaar op maatschappelijk gebied, maar niet in de laatste plaats ook op individueel/persoonlijk vlak. Het kenmerk is dan in beide gevallen dat het denken in dualiteiten leidt tot verstoring van het evenwicht. Het leidt tot een disbalans op de genoemde terreinen.

Uit balans raken

Het denken in dualiteiten of uitersten en het uitspreken van die dualiteiten in de vorm van oordelen of verwijten, brengt mensen uit evenwicht. Vaak komt dit omdat er steeds gezocht of geobserveerd wordt op verschillen tussen mensen en tussen zichzelf en de ander. De focus is gericht op die afgescheidenheid. Men vergelijkt zichzelf vaak met anderen en komt dan tot oordelen over zichzelf of over de ander of tot verwijten. Deze oordelen brengen mensen van de ene uiterste naar een andere uiterste. Dit resulteert er in dat mensen elkaar en zichzelf uit balans brengen. En wanneer je uit balans bent, dan merk je dat aan allerlei lichamelijke, en/of geestelijke en/of emotionele en/of spirituele klachten.

Het steeds maar uit balans zijn is erg slopend, uitputtend en vermoeiend, daar word je gek van. Bovendien kost het veel energie om hier steeds van te herstellen. Ik observeer dit onder andere dagelijks in mijn werk als groepstherapeut in de psychiatrie bij cliënten met een borderline persoonlijkheidsstructuur. Deze mensen zijn regelmatig uit balans door onder andere het denken in uitersten; zwart-wit denken, alles of niets denken en niet-oordeelsvrij denken. Gelukkig is er voor hen een effectieve vaardigheidstraining in de vorm van een dialectische gedragstherapie. Hierin is het doel om controle te krijgen over de eigen gedachten, de eigen gevoelens en het eigen gedrag om hiermee in lichamelijk, geestelijk, emotioneel (en spiritueel) evenwicht te komen en te blijven. Deze balans, dit evenwicht, zou je het beste kunnen vergelijken met een weegschaal.

De weegschaal

De weegschaal is van oudsher het symbool van evenwicht en balans. In het licht van dit artikel zou je de beide polen of uitersten van de dualiteiten kunnen neerzetten aan weerszijden van de weegschaal.

Dus bijvoorbeeld onbetrouwbaar uiterst links en betrouwbaar uiterst rechts, of egoïstisch uiterst links en altruïstisch uiterst rechts, of perfectionistisch links en onverschillig rechts, of leven in het verleden links en leven in de toekomst rechts. Door van de ene uiterste in de andere te geraken, raak je uit balans. Wanneer je je helemaal in de uiterste bevindt en je verplaatst je naar de andere uiterste dan zal de weegschaal maximaal doorslaan. Wanneer je meer naar het midden zit, bijvoorbeeld halverwege de ene arm van de weegschaal dan zal het effect van het doorslaan van de weegschaal zich ook halveren en ben je dus minder uit balans. Bij een wip kom je namelijk ook minder hoog, naar mate je meer naar het midden gaat zitten!

Met andere woorden: hoe dichter je bij het midden van de weegschaal komt, hoe minder (heftig) je uit balans zal raken/zijn en hoe minder last je hebt van het uit balans zijn. Immers: waar moet je zijn op een boot op volle zee? Juist: in het midden van het schip, want daar is de deining het minst en heb je het minste last van zeeziekte.

In balans komen

Willen wij in balans komen, dan zullen we ons moeten bewegen naar het midden van de weegschaal. Daar in het midden van de weegschaal zit 'm de balans. Willen we de dualiteiten ontstijgen, dan zullen we ons uit de uitersten moeten begeven, uit de tegenpolen moeten komen en naar het middengebied gaan. We zullen niet meer in extremen of uitersten moeten denken, want die jagen ons de dualiteiten in en brengen ons juist weer uit balans. We kunnen in balans komen door ons te onthechten van ons EGO en daarmee ons te ontdoen van het denken in dualiteiten. We kunnen meer in het middengebied komen door ons te onthouden van oordelen en verwijten. We zullen ons of anderen niet meer moeten beoordelen of veroordelen, maar ons juist een oordeelsvrije houding aan moeten leren. Dit kunnen we doen door ons het eenheidsdenken eigen te maken en te cultiveren. Wij zijn namelijk niet afgescheiden van de ander. We zijn met elkaar verbonden. We zijn één en allemaal afkomstig van dezelfde Bron. Dit alles stimuleert tevens een liefdevolle houding waarin we ons zelf en de ander tegemoet kunnen treden.

Verlichting of ver-lichting?

Het meest interessante punt op die hele weegschaal is niet zo zeer het middengebied, wat ook al aangenaam is om daar te komen en te zijn, maar juist het EXACTE midden! Het EXACTE midden op de weegschaal is het ultieme punt op de hele weegschaal. Immers DAT is HET punt waar de perfecte balans te vinden is! Eenmaal hier kan niets of niemand je nog uit balans, uit evenwicht, brengen.

Dit is die toestand "waarin het gewicht aan beide zijden van een balans precies gelijk is" die "toestand waarin de verschillende op eenzelfde lichaam werkende krachten elkaar opheffen" . Dat is die "toestand van rust => stabiliteit". Dit is die "toestand waarbij geen verdere omzetting meer plaatsheeft."

Dit is het punt wat de Boeddhisten zouden omschrijven als het Nirvana: de Verlichting. Dit is het toppunt van Eenheidsdenken: niet jij versus mij, maar jij en ik, het Wij-gevoel, wij samen, wij zijn letterlijk en figuurlijk één geworden! Dit is het punt waarop er geen oordelen meer zijn, een soort zero-point; een toestand of zijnswijze van oordeelsvrij zijn. Dit is een Liefdevolle houding, gekenmerkt door het ZIJN in het Hier en NU en een acceptatie van al wat IS. Verlichting of niet: ver-lichting brengt het wel!